حسن حسين زاده شانه چى

87

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

نظريه‌اى را در فقه مطرح كرد و ازاين‌رو پيروانش را ظاهريه ناميدند ؛ يعنى كسانى كه تنها عمل به ظاهر آيات و روايات را معتبر مىشمرند . داوود بن على تأليفات متعددى داشت و مكتب او با استقبال نسبى روبرو شد و در نواحى مختلف پيروانى يافت . از مهم‌ترين مراكز حضور ظاهريه بايد به خراسان « 1 » اشاره كرد . آنان همچنين در فاس حضور چشمگيرى داشتند و در اندلس نيز انتشار قابل ملاحظه‌اى يافتند « 2 » . فقه ظاهرى نخست به وسيلهء عبد الله بن محمد بن قاسم ( متوفى 272 ق ) به اندلس راه يافت و در زمان حكومت امويان گسترش وسيعى پيدا كرد « 3 » و حدود يك قرن بعد دانشمند بزرگ اين طايفه ، على بن احمد معروف به ابن حزم اندلسى ( 384 - 454 ق ) در اين سرزمين ظهور كرد . او داراى تأليفات بسيارى بود كه برخى شمار آن‌ها را بالغ بر سى و پنج كتاب دانسته‌اند و مهم‌ترين آن‌ها كتاب المحلى در فقه است . « 4 » از فقيهان بنام ديگر در اين دوره ، ابو جعفر محمد بن جرير طبرى ( 224 - 310 ق ) بود كه فقه شافعى را آموخت ؛ ولى چون خود صاحب انديشهء فقهى جديدى بود در اين زمينه از ديگران پيروى نمىكرد . با اين حال مكتب فقهى او را جداى از فقه شافعى ندانسته‌اند . « 5 » طبرى داراى دانشى وسيع و تأليفات متنوعى بود . او كتاب‌هايى در فقه ، از جمله كتاب اختلاف الفقهاء را نوشت . كتاب تفسير او هم از معروف‌ترين تفاسير است و كتاب تاريخش از معتبرترين منابع تاريخى تلقى مىشود . او هم‌چنين داراى مكتب فقهى ويژه‌اى گرديد كه به ، جريريه شناخته شده است ؛

--> ( 1 ) . مقدسى ، همان ، ص 87 . ( 2 ) . آل على ، اسلام در غرب ، ص 278 . ( 3 ) . مقدسى ، همان ، ص 121 . ( 4 ) . ر . ك : ابن حزم اندلسى ، جمهرة انساب العرب . ( 5 ) . ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، ج 1 ، ص 456 و حسن ابراهيم حسن ، تاريخ اسلام ، ج 3 ، ص 349 .